Logo


System Informacji Wybrzeża Ujścia Odry


Förderer
Diese Seite auf Deutsch Strona w jezyku polskim This page in English 
Impressionen: Stettiner Haff

ZZOP-Odra: Historia

Regionalne problemy w rejonie ujścia Odry

Dorzecze Odry pomiędzy Niemcami i Polską, to obszar o charakterze wiejskim, o wysokim naturalnym potencjale i różnorodnym krajobrazie, w skład którego wchodzi wiele śródlądowych zbiorników wodnych. W całym regionie występują znaczne problemy gospodarcze. Ponadto widoczna jest różnica (w rozwoju gospodarczym) pomiędzy wschodem a zachodem oraz wybrzeżem i resztą kraju. Obecnie, szybko rozwijająca się turystyka stanowi największą szansę rozwoju. Specyficzne i ważne dla tego regionu tematy stanowią z jednej strony turystyka, z drugiej natomiast środowisko naturalne, które jednak znajduje się w konflikcie z innymi formami jego uzytkowania. Godnym uwagi jest wzmożony ruch graniczny pomiędzy Niemcami a Polską; oczekuje się, że członkowstwo Polski w Unii Europejskiej (UE) wpłynie na jego dalszy wzrost. Wejście Polski do UE będzie wymagało intensywniejszej współpracy niemiecko-polskiej w dziedzinie planowania przestrzennego i zarządzania, jak również wymiany wiedzy i doświadczeń.

Turystyka i środowisko będą na wysokim poziomie jedynie wówczas, gdy uwzględni się inne czynniki w ramach zrównoważonego rozwoju, tworząc w nięzbednym zakresie regionalny ZZOP. Równocześnie istotne jest uwzględnienie transgranicznego zasięgu ZZOP. Uzgodnienie metod i struktury między Niemcami i Polską jest w tym wypadku zatem nieodzowne.

Wody przybrzeżne są bardzo zanieczyszczone przez Odrę wraz z jej 120.000 km2 obszarem dorzecza, z którego 90% znajduje się po stronie polskiej. Mocna eutrofizacja i problemy z jakością wody stanowią barierę, w rozwoju turystyki i ochronie środowiska, zarówno w Niemczech jak i w Polsce. Wyraźna jest tu konieczność powiązania zarządzania równocześnie obszarem wybrzeża i dopływu. Wody przybrzeżne nie zostały jak dotąd objęte planowaniem przestrzennym i ZZOP. Systematyczne włączanie wód – głównego elementu krajobrazu – w planowanie przestrzenne, odgrywa decydującą rolę dla tego regionu. Te przyrodnicze zależności zostały dobrze zbadane w licznych projektach, i za pomocą już ukształtowanych narzędzi, będzie możliwa realizacja zarządzaniem obszarami przybrzeżnymi.

Co to jest Zintegrowane Zarządzanie Obszarami Przybrzeżnymi (ZZOP?)

Według definicji Komisji Europejskiej ZZOP jest dynamicznym, ciągłym i iteratywnym procesem, za pomocą którego powinien być osiągnięty zrównoważony rozwój. Poszukuje on równowagi między

Wszystkie te działania powinny odbyć się wewnątrz ustalonych granic zgodnie z naturalną dynamiką i natężeniem obciązenia. ZZOP jest, przy tym, rozumiany jako proces cykliczny, który obejmuje zbieranie informacji, proces decyzyjny poszukiwanie rozstrzygnięć, zarządzanie, jak również kontrolę efektów działań. ZZOP nie jest więc ograniczony tylko do "zarządzania".

Pojęcie „zintegrowany“ opiera się na równoczesnej integracji

Uproszczenie ujmując jest tutaj mowa o równoczesnej integracji zarówno pod względem przestrzennym i czasowym, jak i poziomym i pionowym. Z definicji wyraźnie wynika, że ZZOP ma za cel zrównoważony rozwój strefy wybrzeża. Cel ten jest tym samym identyczny z celami Agendy 21. ZZOP przedstawia poniekąd strategię realizacji Agendy 21 dla obszaru wybrzeża.

Agenda 21 i Zintegrowane Zarządzanie Obszarami Przybrzeżnymi

ZZOP jest bliski procesowi Agendy 21 dla zrównoważonego rozwoju.

>W 1992 roku, w Rio de Janerio w Brazylii, odbyła się Konferencja Organizacji Narodów Zjednoczonych - Środowisko a Rozwój (United Nations Conference on Environment and Development (UNCED). Resultatem konferencji była Agenda 21 lub Deklaracja z Rio o zrównoważonym rozwoju, która została podpisana przez 178 państw. Zintegrowane zarządzanie i zrównoważony rozwój wybrzeża i mórz stały się elementami tego programu.

Konsekwencją tego było powstanie różnorodnych regionalnych inicjatyw, jak np. Baltic 21 (Agenda 21 dla obrzaru Morza Bałtyckiego). Te ostatnie zostały uchwalone na siódmym posiedzeniu ministrów Rady Bałtyckiej w 1998 r. w Nyborgu, w Danii. W Baltic 21 położono nacisk na kwestię regionalnej współpracy, środowisko i jego wpływ na aspekty gospodarcze jak również społeczne zrównoważonego rozwoju. Akcjami w obszarze planowania przestrzennego zostały nazwane:

Następną regionalną Agendę 21 tworzy dla niemiecko-polskiego Zalewu Szczecińskiego „Agenda 21 Zalew Szczeciński – Region dwóch Narodów“. Opiera się ona na umowie pomiędzy Ministerstwem Środowiska Meklenburgii-Pomorza Przedniego i Województwa Zachodniopomorskiego z września 2002 roku. Zawiera w sumie 10 obszarów działania, do których należą:

Dokument ten pokazuje, że Zintegrowane Zarządzanie Obszarami Przybrzeżnymi w dużej mierze nawiązuje do inicjatywy Agendy 21. Dotyczy to głównie regionalnych agend związanych z wybrzeżem, ponieważ ich obszary odniesienia dadzą się bez problemu pogodzić z tymi z ZZOP. Na szczeblach lokalnych i komunalnych jest to trudniejsze, ale również tutaj procesy i struktury Agendy 21 mogą być źródłem inspiracji dla ZZOP. „Regionalna Agenda 21 Zalew Szczeciński – Region dwóch Narodów” tworzy dlatego własciwą podstawę dla regionalnych działań w ramach ZZOP w regionie dopływu Odry. Mając takie podłoże jako narodowy projekt ZZOP, został wybrany projekt badawczy „ZZOP-Odra”, który otrzyma wsparcie z Federalnego Ministerstwa Oświaty i Badań Naukowych (BMBF).

Działaności Komisji Europejskiej w ramach Zintegrowanego Zarządzania Obszarami Przybrzeżnymi

Obszary wybrzeża charakteryzują się wysokim zaludnieniem, wyjątkowym ekologicznym znaczeniem i dużym potencjałem gospodarczym. Stwarza to różnorodne możliwości korzyści ale i źródła konfliktów. Równocześnie obszar ten przejawia dużą dynamikę, a na przyszlość jest przewidywana jego intensyfikacja. Dotyczy to głównie obszaru Morza Bałtyckiego, który poprzez rozszeżenie Unii Europejskiej na wschód spowoduje wzrost dynamiki gospodarczej. Oprócz tego obszary wybrzeża są bardzo zagrożone poprzez globalne zmiany klimatu i podnoszenie się poziomu wód.

Strefy wybrzeża są więc ogniskami zapalnymi, w których masowo koncentrują się problemy. Równosześnie istnieje wiele nieudanych prób zarządzania obszarami wybrzeża w Europie, które spowodowane są deficytami w informacji, koordynacji i niewielkim współdziałaniem. Dotyczy to również Niemiec. Wadami są np:

Pod wpływem tych problemów, Komisja Europejska wydała w roku 1999 pierwszy dokument zatytułowany: „Europejska strategia zintegrowanego zarządzania obszarami przybrzeżnymi (ZZOP): Ogólne zasady i opcje polityczne”. W maju 2002 Parlament Europejski i Rada wydały zalecenie przeniesienia strategii dla zintegrowanego zarządzania obszarami przybrzeżnymi w Europie (2002/413/EG). W ciągu 45 miesięcy od chwili przyjęcia tych zaleceń, t.j. w 2006 roku, państwa członkowskie muszą złożyć komisji sprawozdanie z doświadczeń, które zdobyły podczas realizacji strategii. Dzięki tej inicjatywie Komisja Europejska stała się pomysłodawcą i motorem dla ZZOP.

Podczas oceny przez Komisję Europejską 35 projektów pilotażowych na temat zarządzania obszarami przybrzeżnymi w Europie (1999), pojawiły się dwa ważne i częściowo nieprzewidywalne aspekty: znaczenie badań naukowych w ZZOP i potrzeba formułowania założeń regionalnych. Komisja Europejska widzi zadania nauki w ZZOP, nie tylko w prowadzeniu badań zorientowanych na praktyczne zastosowania oraz wypracowaniu narzędzi zarządzania i modeli działalności w poradnictwie i pomocy; ale także w inicjowaniu ZZOP i kierowaniu działaniami. Zrozumiałe jest, że ZZOP nie jest dziedziną nauki, badania naukowe odgrywają jednak ważną i stałą rolę w procesie ZZOP.

Tylko uwzględnienie regionalnych aspektów pozwala na skuteczny ZZOP, ponieważ przedstawia ono przejrzyste struktury i obszary konfliktów. Wyniki regionalnych założeń są wystarczająco konkretne aby przenieść je na inne strefy wybrzeża i pozwalają na wyprowadzenie realistycznych i nadrzędnych strategii. Z tej pespektywy przewidziane jest rozpisanie dwóch regionalnych projektów na temat zrównoważonego zarządzania obszarami przybrzeżnymi przez Federalne Ministerstwo Oświaty i Badań Naukowych (BMBF).

Rozpisanie ZZOP

Federalne Ministerstwo Oświaty i Badań Naukowych (BMBF) wspiera od 2004 r. na początek dwa regionalne projekty na temat zrównoważonego zarządzania obszarami przybrzeżnymi. Chodzi tutaj o projekty partnerskie „ZZOP-Odra” jak również „Przyszłość wybrzeża”, którego objektem jest szlezwicko-holsztańskie Morze Watten.

Powodami, dla których podjęto się wsparcia tego projektu są następujące (dyrektywy wsparcia z czerwca 2002 r.):
wybrzeża na całym świecie narażone są na intensywne użytkowanie przez ludzi. Tym samym istnieje niebezpieczenstwo, że stracą one nie tylko stan naturalny, ale także ich ekologiczne i społeczno-ekonomiczne funkcje. Zadaniem, które ma na celu zabezpieczenie przyszłości, jest rozwój i wykorzystanie koncepcji gwarantujących zrównoważone korzystanie z obszarów wybrzeża. Założeniem systemu jest zintegrowane zarządzanie obszarami przybrzeżnymi (ZZOP), które na płaszczyźnie międzynarodowej jest coraz częściej uwzględniane.

ZZOP zamierza uzyskać polityczne, gospodarcze, społeczne i ekologiczne znaczenie jako zasadę zrównoważenia. Celem jest wspieranie rozwoju wybrzeża opierającym się na konsensusie oraz minimalizacji lub uniknięciu konfliktów interesów wśród wielorakich form jego uzytkowania.

W Niemczech, istnieje dotychczas zarządzanie wybrzeżem realizowane przez władze federalne i landy, które mają w przeważającej mierze sektorowe kompetencje. Do rozwoju i wdrożenia koncepcji zarządzania obszarami przybrzeżnymi potrzebne jest wsparcie naukowe w postaci pomocy ministerstwa w ramach programu rządowego „Badanie mórz”. Celem projektów będzie opracowanie pytań naukowych. Podczas procesu wdrożenia projektu istnieje mozliwość sięgnięcia do już istniejących obszernych opracowań z różnych dziedzin badań nad wybrzeżem. Wyniki projektu powinny być wykorzystane do rozwoju narodowej strategii ZZOP, która została zalecona przez Parlament Europejski i Radę (Dokument 2002/413/EC).

Podstawy projektu

Najważniejsze dokumenty dla projektu to:

Projekt opiera się dodatkowo na konkretnych regionalnych materiałach i dokumentach, które ustalają stan, korzyści i potrzeby. Na tej podstawie i z uzupełniających rozmów z ministerstwami i regionalnymi urzędami, będą wyłonione cele i konkretne zadania projektu.

Wyniki projektu powinny być włączone w międzynarodową działalność i tworzyć konkretny niemiecki wkład w międzynarodowe ZZOP. Z tego powodu będą uwzględnione zalecenia i dyrektywy różnych organizacji m.in. takich jak: