  |
|     |
|
| |
Konkretne zadania i tematy wynikają ze specyficznej sytuacji i potrzeb regionu. Równocześnie jest brany pod uwagę aspekt „założenia strategicznego“, „zasad“, „narodowej inwentaryzacji“ i „narodowych strategii“ według zaleceń UE (EG 413/2002).
Szczególnym wyzwaniem jest prowadzenie badań naukowych, które spełniają narodowe i międzynarodowe wymagania, a także, są zarazem innowacyjne i rozpoczynają równocześnie inicjatywę ZZOP integrując urzędy i społeczeństwo, aby przyczynić się do zrównoważnonego rozwoju regionu w strefie wybrzeża. W tym celu, w ramach zasady równoważenia tendencji przeciwstawnych są równocześnie kontytuowane i ze sobą powiązane dwa zalożenia:
Stworzenie długotrwałych, wykraczających poza ramy trwania projektu, wystarczających perspektyw i struktur, jest tematem wszystkich prac.
Cele Agendy 21 dla zrównoważonego rozwoju są identyczne z celami Zintegrowanego Zarządzania Obszarami Przybrzeżnymi (ZZOP). Istniejąca polsko-niemiecka współpraca transgraniczna, prowadzona w ramach wspieranej przez Minsterstwo Ochrony Środowiska i Województwo Zachodniopomorskie, Regionalnej Agendy 21 „Szczecińskie Zintegrowane Zarządzanie Obszarami Przybrzeżnymi“, stanowić będzie platformę dla projektu, zarówno pod względem treści jak i zakresu prac projektu.
Ponadto, są wymagane mechanizmy, które włączają przynajmniej na pewien czas różne urzędy i dycydentów (w skali krajowej i lokalnej), tym samych gwarantując integrację w pionie. Ta odbywa się z jednej strony przy pomocy towarzyszącemu projektowi gremium kierowniczemu. Z drugiej strony są przewidziane regionalne konferencje, które gwarantują dialog między niemieckimi i polskimi osobami na obszarze wybrzeża, ale także między obszarem dorzecza a wybrzeża.
Forum Regionalna Agenda 21, inne uzupełniąjace grupy i dialogi, w ramach których wszyscy partnerzy aktywnie współpracują i wzajemnie uwzgledniają wyniki badań oraz uczestniczą w jego wdrożeniu, stanowią centralne obszary kooperacji dla prac projektu.
Powinna zostać znaleziona odpowiedź na następujące pytania:
Regionalna Agenda 21 stanowi centralny aspekt projektu i składa się z następujących elementów:
Forum Regionalna Agenda 21 (Forum 21 ): Regionalna Agenda 21 Zalew Szczeciński uważa ZZOP za swój centralny obszar działania i zawiera tematy takie jak „współpraca naukowa”, „edukacja” i „zrównoważona turystyka”. Niniejszy projekt także realizowany jest w tych samych, podstawowych, obszarach działań, w których działa Forum Regionala Agenda 21. Składa się on z niemieckich i polskich obywateli zainteresowanych tą inicjatywą i z przedstawicieli regionu Lokalnej Agendy 21. Forum tworzy odpowiednią podstawę do rozwinięcia dyskusji wokół tematów i koncepcji istotnych dla ZZOP, oraz pozwala na bliską współpracę z regionalnym związkiem planistycznym Pomorza Przedniego (tym samym z gminami i powiatami). Forum Regionala Agenda 21, jak również wszystkie prace projektu, zostały włączone w istniejącą Niemiecko-Polską Komisje Ochrony Środowiska.
Grupy zagadnieniowe to kompetentne robocze grupy moderacyjne, które przygotowują zagadnienia tematyczne wewnątrz Forum 21. Dotychczas, w regionie sformułowane zostały następujące obszary tematyczne: rozszeżenie obszarów habitatów fauny i flory, wypracowanie wzoru zagospodarowania przestrzennego, strategię i wytyczne działania dla przyszłego wykorzystania gruntu w regionie, instrumenty kształtujące rozwój osadnictwa, propozycje wdrożenia ekologii rolnictwa i leśnictwa, harmonizację rybołówstwa wybrzeża, połowu i marynistycznej turystyki, rekultywacja obszarów wojskowych i miejsc eksploatacji złóż naturalnych. Zagadnienia tematyczne projektu będą poddane dyskusji bezpośrednio w grupach zadaniowych.
Opracowane wyniki badań dostarczane będą w części grupom zadaniowym, a w części, istniejące informcje będą przygotowane i dostarczone jako podstawa. Przy tym jest podejmowana próba skutecznego wykorzystania wyników naukowych w procesach decyzyjnych.
Lokalna Agenda 21: Dodatkowo są włączone i wspomagane działalnosci lokalnej ZZOP-Agendy 21.
Dialog ten będzie zapewniony dzięki miejscu transferu i wspólnym spotkaniom koordynacyjnym niemieckich i polskich projektów. Podczas trzech regionalnych konferencji (niemiecko-polski dialog na wybrzeżu) ZZOP będzie poddany dyskusji z udziałem wszystkich regionalnych urzędów i dycydentów stwarzając podstawy dla szerokiego porozumienia.
Włączenie się w Dialog dopływ-wybrzeże i Dialog niemiecko-polski oraz jego wsparcie są najważniejszym celem projektu UNEP-u. Wymagane jest tutaj wsparcie organizacyjne i merytoryczne. Zaplanowane są trzy konferencje Dialog dopływ-wybrzeże.
Biuro Agendy 21 jest biurem z dwoma pracownikami finansowanym przez projekt. Miejsc użyczył w tym celu Zamek Rothenklempenow koło Löcknitz, przy polskiej granicy pomiędzy Pasewalkiem a Szczecinem. Pracownikami są regionalni partnerzy odpowiedzialni za udzielanie informacji, koordynatorzy i osoby motywujące, które m.in. wspierają proces agendy. Siedziba transferu zajmuje się dodatkowo analizą ważnych dla regionu stron (urzędów, administracji, pełnomocników Agendy 21, partnerów z obszarów gospodarki i spraw socjalnych, stowarzyszeń i związków oraz przedstawicieli miejscowej ludności); jak również wspomaga Regionalną Gazetę Agenda 21.
Niewystarczające informacje i dysponowanie danymi, niewielka świadomość problemów w strefie wybrzeża i niska identyfikacja z regionem stanowią szczególne utrudnienie dla ZZOP. Dotyczy to zarówno wewnętrznej niemieckiej części regionu, jak i pogranicza niemiecko-polskiego obszaru dorzecza i wybrzeża. Dla przezwyciężenia tych problemów potrzebny jest techniczno-metodologiczny rozwój, który przejmie funkcję ogniwa zespalającego dla projektu i funkcję integrującą ZZOP w regionie.
W ramach projektu przygotowywany jest wielojęzyczny system informacji (w języku niemieckim, polskim i angielskim). Jest nim ogólnie dostępny portal internetowy z regionalnym systemem komunikacji (information content system). Poprzez włączenie już istniejącego programu „CoastBase“ możliwe będzie wielowątkowe wyszukiwanie i korzystanie z całego zasobu informacji jednocześnie. System ten ułatwia przepływ informacji, komunikowanie się i procesy umożliwiające podejmowanie decyzji, a uzyskane wyniki i doświadczenia stanowią przykład dla innych regionów. System ten stanowi szczegółowe i szerokie opracowanie problematyki regionu ujściowego Odry. Zawiera wszystkie rodzaje danych i informacje o regionie, opracowane możliwie całościowo, w celu zwiększenia przepływu informacji i jej ogólnej dostępności. Poza tym, w systemie znajdą się opracowania wielu szczególowych tematów: systematyczne zestawianie i opracowywanie regionalnych danych, faktów, sprawozdań, map i narzędzi planistycznych etc. public relation, newsletter do rozpowrzechnienia informacji, platformę komunikowania się, punkty wspólne z innymi systemami i istniejącymi w regionach stronami internetowymi, jak również rozwój stretegii w celu stworzenia stałego samonośnego systemu informacji i jego długotrwałe zabezpieczenie. W ramach rozpowszechniania informacji przygotowywany będzie newsletter/informator zawierający aktulane informacje, który ma szansę stać się platformą wymiany informacji, współpracy z innymi strukturami oraz istniejącymi w regionie stronami internetowymi. Celem jest stworzenie stałego systemu informacji elektronicznej, który rozwijałby się dalej samoistnie, i stał się trwałym elementem systemu informacji o regionie. System ten jest, w zalożeniu, bliski systemowi informacji geograficznej - GIS.
System informacji GEO (SIG) tworzy rozszerzony, regionalny moduł SIG systemu informacji ZZOP-Odra i stanowi również samoistny system, który obejmuje strefę wybrzeża Meklenburgii-Pomorza Przedniego. System ten umożliwia przenoszenie pliku informacji, jak rownież prezentację oraz wizualizację kompleksowych i przestrzennych informacji geograficznych. Do systemu zostaną skompletowane i włączone wybrane informacje, dane, fakty i mapy niemiecko-polskiego regionu ujścia Odry, głównie wszystkie informacje stanowiące podstawę wdrożenia ZZOP i odnoszące się do zagospodarowania przestrzennego, a także mające znaczenie w skali całego kraju. Zakłada się także, pozyskanie istotnych informacji o znaczeniu krajowym, tak aby SIG ZZOP MV mógł współpracować z innymi regionalnymi systemami informacyjnymi (np. ZZOP Warnemünde-Kühlungsborn), i stać się dla nich systemem nadrzędnym. Ten ogólnie dostępny system, oparty na internecie, bazuje na „planie przeciwdziałania zagrożeniom powodowanym przez środki szkodliwe“ (VPS)“ i stanowi instrument do wsparcia ponadkrajowego ZZOP. Integruje istotne elementy istniejących systemów GIS dla wybrzeża Meklenburgii-Pomorza Przedniego (StAUN Rostock), jak również Linfos (System informacji krajowej Meklenburgii-Pomorza Przedniego, Ministerstwo Środowiska MV) i ogólnie udostępnia istotne informacje.
Do ukierunkowania i rozwiązywania miejscowych konfliktów potrzebne jest dopasowanie i włączenie integracyjnej, uwzględniającej wiele kryteriów wielowątkowej procedury oceniania.
Systemy Wspomagania Decyzji pozwalają na skupienie i wizualizację wszystkich dostępnych istotnych informacji mających związek z daną problematyką, w taki sposób, aby wybrane obszary regionalnego systemu informacji „ZZOP-Odra“, jak również mapy oparte na systemie GIS ZZOP, uwzględniały tematykę związaną z danym problemem. EHS będzie miał innowacyjny, interaktywny charakter i zostanie ukierunkowany na to, aby grupom decyzyjnym dać możliwość dokonywania wszechstronnej oceny różnych opcji planistycznych i wyboru różnych możliwości działania.
Dzięki interaktywnemu charakterowi systemu, wyniki dokonanych wyborów staną się bardziej czytelne, co pozwoli przyspieszyć proces dochodzenia do konsensusu. Możliwa będzie stała racjonalizacja ostatecznych rozstrzygnięć, dzięki czemu można będzie liczyć na wzrost ich akceptacji, oraz minimalizację niejasności prawnych. Przede wszystkim dokonana zostanie ocena, jak dalece - zgodne z GIS - interaktywne EHS może być użyte w praktyce urzędniczej przy wydawaniu pozwoleń. Jego konkretne zastosowanie, które można przewidzieć, dotyczyłoby m.in. rozwiązywania konfliktów powstałych przy rozszerzeniu obszarów objętych ochroną w ramach projektu NATURA 2000, rozstrzygania konfliktowych interesów żeglugi lub wymogów przemysłu turystycznego.
W dalszej kolejności, zostanie skonkretyzowana przydatność intaraktywnego EHS na przykładzie zwalczania wypadków rozlewów olejowych.
Wytyczne UE wymagają dokonania oceny już istniejących struktur i ich wykorzystania pod kątem ZZOP. W oparciu o „retrospektywną analizę obszernych metod planowania w strefie brzegowej pod kątem ZZOP” (Schirmer, Uniwersytet w Bremen) oraz o projekt „Strategie planowania przestrzennego na wybrzeżu i na morzu” (Glaeser i in., WZB, Berlin), region niemiecko-polski zostanie poddany analizie, ze szczególnym uwzględnieniem powiązań pomiędzy programem planowania przestrzennego a planowaniem krajobrazu i ZZOP w Niemczech. Dwa ostatnie stanowić będą propozycję modyfikacji i adaptacji istniejącego już zakresu kompetencji i struktur administracji. W dalszej kolejności, zostaną przedstawione możliwości włączenia ich do prawodawstwa i przeforsowania ich realizacji na gruncie politycznym, jak również dostosowania transgranicznych instrumentów planistycznych oraz narodowych strategii ZZOP.
Celem jest zestawienie wszystkich sposobów użytkowania strefy brzegowej i przepisów użytkowania wód na tym obszarze, ich oddziaływania między sobą jak również zależności ląd - woda. Ponadto, przeanalizowane zostaną różnorodne kompetencje i ustawy. W ramach eksperymentu, w zakres ZZOP zostaną włączone wody strefy brzegowej, a także zostanie przygotowana propozycja rozszerzenia planowania regionalnego o wody wybrzeża. Centralne znaczenie, będą miały tematy takie jak: ochrona środowiska morskiego, budowa wiatraków w strefie otwartego morza, żegluga i rybołówstwo. Istnieje już katalog zaleceń dotyczących włączenia wód strefy brzegowej w strategię ZZOP na szczeblu narodowym.
Synteza, ujednolicenie oraz sprecyzowanie niemieckich i polskich planów, mających znaczenie dla przygotowania transgranicznego ZZOP, jak również strategii dla zrównoważonego rozwoju regionu ujścia Odry, za pomocą dialogu i dyskusji w regionie. Pomoc włączenia instrumentów planistycznych w zwiększone i zmodifikowane koncepcje rozwoju, jak również w zakresie zagospodarowania wód strefy brzegowej i zrównoważonej turystyki, na obszarze wybrzeża. Wyniki, które zostaną uzyskane także w ramach projektu UNEP-u, zostałyby uwzględnione w koncepcji integracji wybrzeże-obszar dorzecza-zarządzanie (przy uwzględnieniu wymagań Dyrektywy Wodnej UE).
Celem jest wypracowanie transgranicznych, strategicznych planów zarządzania rozwojem turystyki w całym regionie, ze szczególnym uwzględnieniem turystyki morskiej. Plan ten składa się z następujących części:
Przegląd propozycji turystycznych i zapotrzebowania na nie, jak również przegląd istniejących koncepcji i planów rozwoju na wszystkich szczeblach (lokalnym, regionalnym i nadrzędnym). Analiza wzajemnego oddziaływania między turystyką i innymi rodzajami działalności gospodarczej, jak również istniejących i przewidywalnych przeszkód na drodze do ich akceptacji. Opracowanie ideału turystyki dla całego regionu i dołączenie wytycznych dla jego wdrożenia. Rozwój strategii wdrożenia i sporządzenie katalogu środków dla wdrożenia operatywnego. Na koniec sporządzony zostanie kompleksowy plan zarządzania rozwojem turystyki w regionie granicznym i przeprowadzona dyskusja w ramach niemiecko-polskiego dialogu na wybrzeżu. W pracach projektu, zostanie w szczególny sposób uwzględniona szansa dla turystyki, jaka nadaża się w wyniku zaplanowanego już powiększenia obszaru objętego ochroną w ramach Natura 2000.
ZZOP musi mieć perspektywę na przyszlość. Skutki zmiany klimatu, jak również obserwowane zmiany np. użytkowania obszarów rolnych, intensyfikacji i nowego ich zagospodarowania w obszarze ujścia Odry, będą miały szeroki wpływ na strefę wybrzeża, a w szczególności na wody przybrzeżne. Problemy te muszą znaleźć odzwierciedlenie w pracach planistycznych ZZOP i sposobie wdrożenia Dyrektywy Wodnej UE (plan zagospodarowania wód).
Zaplanowane są następujące prace: zestawienie dającego się przewidzieć wpływu globalnej zmiany klimatu i jej skutków dla zarządzania regionem wybrzeża. Zestawienie istniejących już danych o skutkach podnoszenia się poziomu morza dla ochrony wybrzeża i zagrożenia powodziowego. Zastosowanie modelu prognozy zmiany klimatu w strefie dorzecza Odry, w celu oceny wpływu na hydrologię wód rzeki i transport substancji (zmiany splywu zanieczyszczeń, dynamika w skali rocznej, wydarzenia ekstremalne) z wykorzystaniem modelu MONERIS dla obszaru ujścia Odry (we współpracy z Behrendt i in.). Symulacja wpływu zmian klimatu na jakość wody Zalewu Szczecińskiego (model biogeochemiczny) i Morza Bałtyckiego (model dla Morza Bałtyckiego ERGOM), jak również analiza skutków użytkowania wód strefy brzegowej i planowania.
Celem prac jest opisanie wzajemnego oddziaływania, które zachodzi pomiędzy obszarem dorzecza Odry i regionem wybrzeża, jak również wynikającymi z niego konsekwencji dla ZZOP, a w szczególności: a) oceny różnorodnych strategii zarządzania i zmian w użytkowaniu obszaru dorzecza, pod względem ich oddziaływania na stan wód morskich w strefie brzegowej. Istniejący scenariusz wg. Behrendta i in. (2001) dla obszaru ujścia Odry stanowić będzie podstawę do wykorzystania modeli dynamicznych dla Zalewu Szczecińskiego i Morza Bałtyckiego. b) analiza ekologicznych skutków redukcji ilości substancji biogenicznych na środowisko morskie w strefie brzegowej, jak również analiza skutków gospodarczego użytkowania wód wybrzeża, m.in. przez rybolówstwo. c) rekomendacje dotyczące działań, które należy podjąć w obszarze ujścia Odry z perspektywy ochrony wód strefy brzegowej i wdrożenie tych rekomendacji w ramach prac dialog - obszar dorzecza - wybrzeże.
Wdrożenie Dyrektywy Wodnej UE jest najważniejszym elementem prac w regionie przygranicznym i będzie stanowić przedmiot polskiego projektu partnerskiego. Wdrożenie Dyrektywy w obszarze ujścia Odry i w strefie wybrzeża oraz stworzenie przez odpowiedzialne urzędy planu zarządzania, wymaga wielu konsultacji i towarzyszących im badań naukowych. Niniejszy projekt może posłużyć jako forum dyskusyjne i może opracować istniejące już dane oraz doradzać, biorąc pod uwagę standardy badań naukowych, monitoringu i systemów ocen. Wykorzystanie modeli matematycznych w badaniach naukowych pozwoli na wypracowanie wartości referencyjnych dla regionu, w zakresie parametrów hydrochemicznych i biologicznych (fitoplankton, bentos), które zalecane są przez Dyrektywę Wodną UE. Projekt pozwoli na wypracowanie zaleceń dotyczących planu zarządzania wodami Odry zgodnie z wymogami Dyrektywy Wodnej.
Rozwój regionalnego ZZOP i dopasowanego do niemieckich warunków planu wdrożenia ZZOP, który będzie miał również zastosowanie w innych regionach. Plan ten zostanie włączony w system informacji geograficznej GIS Meklenburgii Pomorza Przedniego. Stworzenie ponadnarodowych i narodowych propozycji ZZOP, mających praktyczne zastosowanie, opartych na konkretnych regionalnych doświadczeniach przy równoczesnym uwzględnieniu VASAB, Helcom-u i UNEP-IKZM-założeń, jak również zgodne z dyrektywami UE.
Współpraca przy rozwoju narodowej strategii ZZOP we współpracy z partnerskim projektem ZZOP z innego regionu. Wytyczne i wsparcie narodowej konferencji na temat wdrażania strategii ZZOP.
W celu przedyskutowania regionalnych wyników, konkretnych możliwości wdrożenia i finansowania, przewidziane są dwie regionalne polsko-niemieckie konferencje, które zostaną zorganizowane wspólnie z polskimi partnerami projektu jak również z UNEP-em.
Ocena istniejących międzynarodowych i narodowych systemów wskazników zrównoważonego rozwoju dla całego obszaru wybrzeża. Uzupełnienie systemów o kolejne regionalne wskaźniki i przykładowe ich zastosowanie w niemiecko-polskim regionie.
Dyskusja na temat wskazników w regionie. Połączenie zestawów wskaźników, które mogłyby być zastosowane w innych regionach, jak również byłyby odpowiednie dla narodowej strategii ZZOP.
W celu wsparcia i rozpowszechnienia idei ZZOP, szkolenia i doskonalenia zawodowego osób zainteresowanych i regionalnych dycydentów, jak również, w celu przedstawienia przykładowych rozwiązań, które mogą być przydatne w kształceniu studentów, założenia projektu, wyniki badań oraz doświadczenia i wnioski z projektu zostaną opracowane w formie interaktywnego modułu nauczania na bazie internetu. Do tego celu zostanie także wykorzystany i uzupełniony już istniejący system nauczania „Nauka ZZOP-D“ w języku niemieckim. Dodatkowo, weryfikacji poddane zostaną główne aspekty międzynarodowego projektu systemu nauczania CoastLearn.
Zorganizowanie kursu szkoleniowego dla studentów i doktorantów na temat ZZOP Morza Bałtyckiego w ramach corocznej imprezy cyklicznej IOW, GKSS i AWI.
Szerokie rozpowszechnienie wyników projektu stanowi ważny element prac, z uwagi na jego międzynarodowy charakter i włączenie jako międzynarodowego projektu opiniodawczego.
Rezultaty tymczasowe projektu będą regularnie rozpowszechniane przez niemieckojęzyczny Newsletter “ZZOP – Aktualności”, jak również międzynarodowy Newsletter “Coastal Guide News”, tak aby zwrócić uwagę na projekt i właczyć go do dyskusji.
Informacje o projekcie (założenie, wyniki, doświadczenia) zostaną poddane weryfikacji przy uwzględnieniu różnej międzynarodowej dokumentacji projektów i banku danych LOICZ (Land-Ocean Interactions in the Coastal Zone International Projects), UNEP (Integrated Coastal Area and River Basin Management Demonstration projects), EUCC (ICM projects in Europe), Bank Światowy (Database of World Bank Co-astal and Marine Management Projects), a jego wyniki będą regularnie przedstawiane na międzynarodowych konferencjach we współpracy z w.w. organizacjami.
Przewiduje się również włączenie resultatów w europejską sieć ZZOP i badań nad wybrzeżem. Integracja z międzynarodowym programem UE – Interreg III - sieć współpracy, została już przeprowadzona (BaltCoast, CoPraNet).
UNEP Collaborating Centre on Water and Environment (UCC) w Kopenhadze stworzył system na bazie internetu (ToolBox for Integrated Water Resources Management), do którego mogą zostać wprowadzone wyniki projektu i informacje dotyczące doświadczeń z nim związanych, zgodne tematycznie i skierowane do międzynarodowych odbiorców, a tym samym warte rozpowszechnienia na arenie międzynarodowej.